ماجراى ايشان را بجناب نبوت ماب ( ص ) نوشت اين آيه آمد كه دست از بقيهء ربا بداريد * ( فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا ) * پس اگر نكنيد و بقيه ربا را ترك نكنيد * ( فَأْذَنُوا ) * پس اعلام يكديگر كنيد * ( بِحَرْبٍ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه ) * بجنگ كردن از خدا و رسول ( ص ) او و حفص فاذنوا بحرب خوانده از اذن كه بمعنى علم است و تسميهء علم به آن به جهت آنست كه اذن بمعنى استماع است و آن از طرق علم است يعنى اگر ترك ربا نكنيد عالم شويد بحرب خدا و رسول او و حرب خدا همان حرب رسولست كه آن جهاد است با ايشان و ذكر آن جهت تهويل است و يا مراد از آن عداوت خدا و رسولست ( ص ) پس غرض اخبار باشد بعظم معصيت و يا مراد بحرب خدا آتش است و بحرب رسول شمشير او است و تنوين حرب براى تعظيمست و اين مقتضى آنست كه با مربى مقاتله ميبايد كرد تا آنكه رجوع كند بامر خدا * ( وَإِنْ تُبْتُمْ ) * و اگر توبه كنيد از گرفتن ربوا * ( فَلَكُمْ ) * پس مر شما راست * ( رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ ) * سرمايه هاى شما * ( لا تَظْلِمُونَ ) * نه شما ظلم كنيد بر مديون و زياده از رأس المال طلبيد * ( وَلا تُظْلَمُونَ ) * و نه ستم كرده شويد يعنى بر شما ستم نكنند و از سرمايهء شما چيزى نكاهند و گويند كه در جاهليت عباس و خالد شريك يكديگر بودند و به ربا سلف مىخريدند پس زمان اسلام در رسيد و ايشان را اموال عظيم از آن ممر حاصل شده بود اين آيه نازل شد و پيغمبر ( ص ) فرمود الا ان كل ربوا فى الجاهلية موضوع و اول ربا اضعه ربا العباس بن عبد المطلب و كل دم فى الجاهلية موضوع و اول دم أضعه دم ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب يعنى بدانيد كه هر ربا كه در جاهلية بود وضع كرده شد و اول ربايى كه من وضع آن كردم رباى عباس بن عبد المطلب بود و هر وقتى كه در جاهليت بود وضع كرده شد و اول دمى كه من وضع آن كردم دم ربيعة بن حارث بن عبد المطلب بود و در تفسير ابو الفتوح جرجانى مذكور است كه عكرمه روايت كند كه آيه در حق عباس بن عبد المطلب و عثمان بن عفان نازل شد و اين چنان بود كه ايشان خرماى بسيار بسلف خريده بودند چون اجل انحال شد مطالبه آن كردند ايشان گفتند اگر حق شما را بدهيم ما را هيچ چيز نباشد و بى برگ شويم آنچه شما راست نيمهء آن بستانيد و نيمهء ديگر را مضاعف كنيد تا سال ديگر بدهيم ايشان بر اينقرار دادند اين آيه نازل شد و رسول ( ص ) نهى آن فرمود ايشان انقياد كرده سرمايه را گرفتند و از سر فائده آن گذشتند و صاحب كنز بعد از ايراد سبب نزول آورده كه در اينجا چند فايده است يكى آنكه در قول ان كنتم مؤمنين مبالغه است در تشديد امر ربا اى ( ان كنتم مؤمنين بما انزل اللَّه على محمد فالتزموا احكام الايمان الذى من جملتها تحريم الربوا ) و از اين لازم نميآيد كه كافر مكلف نباشد بتحريم ربا زيرا كه در اول حال احكام ايمان از كافر مطالبه كرده نمىشود در حال كفر او